ACSNextBoardİletişimGiriş

Bazı COVID-19 Aşıları Nadir Trombozlara Nasıl Neden Olabilir?

Yazan Alp Burak Çatakoğlu
Kategori Periferik
Nisan 16, 2021
5 dak okunur

ACS21 | Teşekkür ederiz

Sempozyumun tekrarını şimdi izleyebilirsiniz!
Bağlanın!

Centers for Disease Control and Prevention’ın (CDC) bir danışma komitesi, CDC ve FDA’nın ABD’de birbirine benzer altı nadir vakanın ayrıntılı bir incelemesi bitene kadar Johnson & Johnson COVID-19 aşılamasına ara verilmesini tavsiye etti. Bu nadir fakat ciddi olayda - beyin venöz damarlarında tromboz ile birlikte ve trombositlerde büyük bir düşüş ve kanama riskinde artış gözlenmiştir.

Bu kombinasyon, beyin hasarına veya ölüme yol açabilecek şiddetli inmeye yol açabilir. CDC’ye göre, son 3 haftada ortaya çıkan altı vaka arasından bir kişi öldü. Altı kişinin tamamı kadındı ve yaşları 18 ile 48 arasında değişiyordu.

ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı tarafından sürdürülen Aşı Olumsuz Olay Raporlama Sisteminden (VAERS) alınan bir rapora göre, ölen kadın 45 yaşındaydı. Johnson & Johnson aşısından yaklaşık bir hafta sonra giderek kötüleşen bir baş ağrısı gelişti.

17 Mart’ta hastaneye geldiği gün durumu kötüleşmişti. Baş ağrısı aniden daha da kötüleşti ve vücudunun sol tarafında güç kaybı vardı. BT’de hem beyninde kanama hem de kortikal damarında trombüs olduğunu ortaya çıkardı. Ertesi gün hasta kaybedildi.

Herhangi birinden gelen raporları kabul eden VAERS’e ek olarak, CDC ve FDA, aşılarla ilgili sorun belirtileri için hastaneler, araştırma merkezleri, uzun süreli bakım tesisleri ve sigorta şirketleri tarafından sürdürülen en az sekiz diğer güvenlik sistemini izliyor. VAERS verileri aranabilir ve halka açıktır. Bu sistemlerin çoğu, hasta mahremiyetini korumak için halka açık değildir. Federal düzenleyiciler tarafından belirtilen altı vakayı hangi sistemlerin tespit ettiği net değil.

Wisconsin’deki Marshfield Klinik Araştırma Enstitüsü, Klinik Epidemiyoloji ve Halk Sağlığı Merkezi direktörü olan Dr. Ed Belongia, CDC’nin aşı güvenliğini ve etkinliğini takip eden bir araştırma ekibine liderlik ediyor.

“Güvenlik her zaman en yüksek önceliktir ve bence son 24 saatte burada gördüğümüz şey aşı güvenliği izleme sistemimizin çalışıyor olmasıdır” dedi.

Diğerleri de aynı fikirde. Philadelphia, Pennsylvania’daki Children’s Hospital of Philadelphia’da aşı eğitimi direktörü Dr. Paul Offit, “CDC ve FDA’nın tespit ettiği şeyin nadir, ancak bu aşı ile ilişkili gerçek bir olumsuz olay olduğunu düşünüyorum” dedi.

Bu olaylar hakkında hala pek çok şey bilinmemekle birlikte, Avrupa’da AstraZeneca aşısı ile bildirilen benzer bir kan pıhtısı modelini izliyorlar. Bu aşı artık Vaxzevria markası altında satılıyor.

Kullanım izni verilmeden önce J&J aşısı ile ilgili klinik araştırma verilerini gözden geçiren FDA danışma komitesinin bir üyesi olan Offit, “Bunun muhtemelen bir sınıf etkisi olduğunu düşünüyorum” dedi.

İncelenen Adenovirüs Aşıları

Hem Johnson & Johnson hem de Vaxzevria aşıları, koronavirüslerin spike proteini ile ilgili talimatları hücrelerimize iletmek için bir adenovirüs kullanıyorlar.

Adenovirüsler, normalde hafif soğuk algınlığı veya grip semptomlarına neden olan yaygın, nispeten basit virüslerdir. Aşıda kullanılanlar, bizi hasta etmemeleri için devre dışı bırakılıyor. Daha çok Truva atları gibiler.

Hücrelerimize girdikten sonra, yeni koronavirüsün spike proteinini yapmak için taşıdıkları DNA talimatlarını serbest bırakırlar. Hücrelerimiz daha sonra spike proteinin kopyalarını çıkarır ve bunlar hücre zarında belirerek bağışıklık sistemi tarafından algılanır.

Bağışıklık sistemi spike proteinine karşı antikor geliştiri ve böylece gerçek koronavirüs ile karşılaştığında vücudumuz enfeksiyonla savaşmaya hazır olur.

Aşının işe yaradığına şüphe yok. Klinik çalışmalarda Johnson & Johnson aşısı, orta ila şiddetli COVID-19 enfeksiyonunu önlemede % 66 oranında etkiliydi ve aşılamadan sonra COVID-19 alan hastaların hiçbiri hastaneye yatırılmadı veya kaybedilmedi.

Aşılarda adenovirüs kullanmanın arkasındaki fikir yeni değil. Bir tür ateşe ateşle karşılık vermek gibi, iyi olan bir virüsü hastalığa neden olan bir virüsle savaştırmak için kullanılır.

Araştırmacılar bu konsept üzerinde yaklaşık 10 yıldır çalışıyor, ancak bu teknolojiyi kullanan COVID-19 aşıları, insanlarda kullanılan ilk adenovirüs vektör aşılarından bazıları.

Bir başka adenovirüs aşısının insanlarda kullanımı sadece Ebola için onaylanmıştır. Geçen yıl Avrupa’da onaylandı. Johnson & Johnson aşısından önce, Amerika Birleşik Devletleri’nde insanlarda kullanılmak üzere başka hiçbir adenovirüs vektörü mevcut değildi.

COVID-19 için altı adenovirüs vektör aşısı vardır. AstraZeneca ve Johnson & Johnson’a ek olarak, Rusya tarafından geliştirilen Sputnik V, Çin’den CanSino ve Hindistan’daki Covishield aşısı.

Adenovirüs aşıları, mRNA aşılarına göre daha stabildir. Bu, onları daha kolay depolamayı ve taşımayı sağlar.

Ancak önemli bir dezavantajları da var. Adenovirüsler insanları enfekte ettiğinden, onlara karşı zaten antikorlar yapıyoruz. Bu nedenle, bağışıklık sistemlerimizin aşıyı tanıması ve ona tepki vermesi tehlikesi her zaman vardır ve bu da onu etkisiz hale getirir. Bu nedenle bilim adamları, kullandıkları adenovirüs vektörlerini veya taşıyıcıları dikkatlice seçmeye çalışıyorlar.

Kan pıhtıları için araştırılan iki aşı biraz farklıdır. Johnson & Johnson aşısı AD26 vektörünü kullanır, çünkü popülasyonun çoğunun önceden var olan bağışıklığı yoktur. Vaxzevria, ChAdOx1 adı verilen şempanzelere bulaşan bir adenovirüs kullanır.

Vaxzevria, Avrupa’da yaygın olarak kullanılmaktadır, ancak henüz ABD’de yetkilendirilmemiştir.

Geçtiğimiz hafta, Avrupa’nın FDA muadili olan Avrupa İlaç Ajansı, düşük trombositli olağandışı trombozların Vaxzevria aşısının nadir yan etkileri olarak listelenmesi gerektiğine karar verdi.

Karar, aşıyla bağlantılı 62 serebral venöz sinüs trombozu (CVST) vakası ve nadir bir trombotik olay olan splanknik ven trombozu vakası incelendikten sonra geldi. Bu olaylardan 18’i ölümcül oldu.

Raporlar, yaklaşık 25 milyon kişinin Vaxzevria aşısını aldığı Avrupa ve Birleşik Krallık’taki raporlardan çıkarıldı ve bu trombotik olayları son derece nadir ama ciddi hale getirdi.

Şimdiye kadar, 7 milyondan fazla Johnson & Johnson aşısı uygulandıktan sonra ABD’de altı CVST vakası bildirilmiştir.

ABD düzenleyicileri için önemli bir soru, bu tür nadir tromboz ve trombositopeni kombinasyonlarının arka plan oranı olacaktır. Arka plan hızı, aşılanmamış insan popülasyonunda doğal olarak meydana gelmesi beklenen olayların sayısıdır. Salı günü yapılan bir basın çağrısında, FDA’nın Biyolojik Değerlendirme ve Araştırma Merkezi direktörü Dr. Peter Marks’a bu tehlikeli kombinasyonun sıklığı soruldu. Düşük trombosit ve pıhtı kombinasyonunun çok nadir olduğunu ve tam olarak tespit etmenin zor olduğunu, ancak bir yıl boyunca milyon kişi başına 2 ila 14 vaka olabileceğini söyledi.

İlk Johnson & Johnson dozları Mart ayı başlarında verildi. Bu, altı vakanın ABD’de aşının kullanımının ilk birkaç haftasında çok kısa bir süre içinde ortaya çıktığı anlamına geliyor.

Offit, “Bunlar, 2 hafta boyunca milyon kişi başına altı vaka idi, bu da yılda 25 milyon ile aynı şey, bu nedenle arka plan oranının açıkça üzerinde” dedi.

Çalışmalar Olası Mekanizmaya İşaret Ediyor

Geçen Cuma, New England Journal of Medicine, Almanya ve Avusturya’da Vaxzevria aşılarından sonra trombüs geliştiren 11 hastanın ayrıntılı bir değerlendirmesini yayınladı.

Çalışma, trombüs oluşumunu koordine etmeye yardımcı olan trombosit faktörü 4 adı verilen bir sinyal proteinine karşı nadir antikorlar tespit etti.

Aynı tip antikorlar heparin verilen bazı kişilerde de oluşur. Son derece nadir olan bu reaksiyonlarda, aynı tip sendrom gelişir ve dolaşımdaki trombositleri tüketen büyük, yıkıcı trombüslere yol açar.

Aşılara tepki geliştiren kişilerin aşılanmadan önce trombosit faktör 4 antikorlarına sahip olup olmadığı veya aşıların vücudu bir şekilde bu antikorları yapmaya teşvik edip daha sonra bir tür otoimmün saldırı başlatıp başlatmadığı henüz net değil.

Araştırmacılar sendroma aşı kaynaklı trombotik trombositopeni (VITT) adını verdiler.

Ayrıca neden kadınlarda erkeklerden daha fazla vaka görüldüğü de net değil. New York City’deki Columbia Üniversitesi’nde hematoloji ve onkoloji profesörü olan Dr. Andrew Eisenberger, serebral venöz sinüs trombozunun en yaygın nedenlerinin gebelik ve hormonal kontrasepsiyon gibi östrojen seviyelerini yükselten koşullarla ilgili olduğunu söyledi.

“Östrojen, vücuttaki birkaç farklı bölgede, kandaki çeşitli pıhtılaşma proteinlerinde anormal kan pıhtılaşmasına yatkınlık yaratan değişikliklere yol açar” dedi. “Bazı COVID-19 aşılarında karşılaştığımız pıhtılaşma değişiklikleri muhtemelen östrojenin kan üzerindeki etkileriyle benzer saptanacaktır.”

Nedeni ne olursa olsun, CDC, doktorları, son 2 hafta içinde Johnson & Johnson aşısı olan hastalarda VIIT için ihtimali yüksek tutmaları konusunda uyardı. Bu hastalarda, heparin gibi antikoagülan ilaçlarla olağan tedavi süreci zararlı olabilir.

İzlenecek semptomlar arasında şiddetli baş ağrısı veya sırt ağrısı, yeni nörolojik semptomlar, şiddetli karın ağrısı, nefes darlığı, bacak şişmesi, ciltte küçük kırmızı lekeler veya kolay morarma yer alır.

Kanıtla Boğuşma

Geçen hafta Birleşik Krallık, 30 yaşından küçük kişilerde AstraZeneca aşısının kullanımını kısıtlayarak, aşılamanın risklerinin ve faydalarının bu yaş grubu için “daha iyi dengelendiğini” söyledi.

ABD’de tekrar yükselen COVID-19 vakaları ve şu anda virüse karşı en uygun koruma yöntemi olan Johnson & Johnson aşısı ile komite, aşılamanın neden olduğu nadir tromboz riskine karşı bu enfeksiyonun risklerini tartmak zorunda kalacak.

Ayrıca büyük olasılıkla vakalardan herhangi birinde COVID olup olmadığını da ekarte etmek zorunda kalacaklar. Bir çalışma, doğrulanmış COVID enfeksiyonu olan üç hastada CVST pıhtıları bildirmiştir. Avrupa’da, trombositopenili trombüs oluşumunda COVID enfeksiyonu bir rol oynamıyor gibi görünüyordu.

Cochrane Collaboration’ı kuran klinik deneyler uzmanı Hilda Bastian, PhD, bunun kolay bir iş olmayacağını söyledi. Bunların çoğu, komite üyelerinin olayların aşıyla ne kadar bağlantılı olduğunu hissetmeleri ile ilişkili olacaktır.

Bastian: “Benim açımdan onlar için şu anda gerçekten ama gerçekten zor olan konu bu. Herhangi birini kaçırdık mı? Veya kaç tanesini kaçırmış olabiliriz?”.

“Sağlık hizmetleri sisteminin bu kadar parçalanmış olduğu büyük bir ülkede, hepsini bildiğinizden ne kadar emin olabilirsiniz? Sahip oldukları bilginin kalitesi ile mücadele etmek gerçekten zor bir durum olacak “dedi.


Önceki Yazı
Gözlemsel Bir Çalışma PKG Sırasında Antikoagülasyonun Devam Edilmesini Destekliyor

Alp Burak Çatakoğlu

Liv Hospital, İstinye Üniversitesi

sponsorlu icerik
SPONSORLU İÇERİK

İlgili Yazılar

Kardiyologlar İnme Trombektomisi Yapmalı mı?
Nisan 09, 2021
4 dak
© 2021, Tüm Hakları Saklıdır.

Kısayollar

Editör olunHakkımızdaİletişim

Sosyal Medya